blog

3 mei 2022

Op zondag 24 april 2022 hield ik voor de Sangha in Amersfoort het volgende “Sangha praatje”

Het hart is een belangrijk orgaan in ons lichaam. Het is het eerste orgaan van een foetus wat we kunnen horen als het groeit in de buik van de moeder. Het hart is een holle spier met kamers en boezems wat het bloed rondpompt, zodat al onze organen en alle andere lichaamsdelen van top tot teen worden voorzien van zuurstofrijk bloed. Vijf liter bloed wordt rondgepompt met 60-70 slagen per minuut. Een wonder als je hierbij stil staat. 

Het hart is sterk gekoppeld aan onze adem. Wanneer we rustig in en uitademen zal het tempo van het hartritme kalm zijn. Wanneer we snel ademen door inspanning door sport, dansen of boosheid klopt het hart sneller dan bij rust.

Het hart is ook gekoppeld aan gevoel, liefde en compassie. Onze taal is er rijkelijk mee gevuld. Als iemand heel erg gevoelig is of waarvan men zegt die is overgevoelig (wat dat ook moge zijn) dan wordt gezegd dat iemand een teer hartje heeft. Als iemand ongevoelig en hard overkomt dan heeft hij een koud hart. Als je ergens over opgewonden raakt dan slaat je hart over van enthousiasme. Als de liefde voor iemand over is, dan wordt het hart van de ander gebroken. Wanneer iemand in de watten wordt gelegd en verwend, dan is dat hartverwarmend.

Zoals de meeste van jullie weten heb ik een hart infarct gehad en ben ik in afwachting van een bypass operatie. Op dit moment is mijn hart erg gevoelig. Of ik ben mij er meer bewust van dat het hart sterk reageert op bepaalde situaties waarin ik mij begeef. Of het hart reageert heftiger op wat er om mij heen gebeurd of in mijzelf. Ik dacht aardig zicht te hebben op hoe mijn lichaam reageert op leuke en onprettige situaties. Maar dat mijn hart ook zo sterk meedeed, daar was ik mij minder van bewust. Vaak voeren andere lichaamsdelen de boventoon, zoals een stijve rug, verkrampte schouders, een borrelende buik of klamme handen als ik mij gespannen voel. Of een brede glimlach, vlinders in de buik of een licht hoofd als ik geniet.

Tijdens een concert van de accordeonist Mario Baktovic ging mij hart letterlijk tekeer bij de repeterende klanken en aanzwellende tonen. De emoties die de muziek opriepen waren letterlijk teveel en werden een beklemming. Ik ken mijn lichaam niet op deze wijze. Voorheen liepen zeg maar de rillingen over mijn rug en raakte ik geëmotioneerd bij de muziek, maar tijdens dat concert gaf het lichaam andere signalen, die sterk en overweldigend zijn. 

Opnieuw word ik uitgedaagd om kennis te maken met mijn lijf. De beoefening zegt wel dat ieder moment nieuw is en dat alles vergankelijk is. Maar het is wel een flinke uitdaging om telkens weer het wiel uit te vinden of om uit te zoeken hoe de vork nu in de steel zit als het hart zo tekeer gaat of zich verkrampt.

Bezig zijn met metta oftewel liefdevolle vriendelijkheid is voor mij hierbij helpend. Ik sta dan meer stil bij mijzelf en wat mijn behoeftes zijn. Eerlijk gezegd vind ik het ook wel spannend, omdat dit zo direct gekoppeld is aan het hart. Meditatie lerares Sharon Salzberg zegt in haar boek  “Liefdevolle vriendelijkheid:” Metta is een Pali woord en heeft twee grond betekenissen; het betekent zowel zacht als vriend. Zacht in de zin van een zachte regen, die geen onderscheid maakt en overal neerdruppelt zodat alles doordrenkt wordt van de liefdevolle vriendelijkheid. Metta is als een vriend, iemand die er altijd is, in zowel goede als moeilijke momenten en waarbij je kan schuilen als het je allemaal teveel wordt.

Oefenen met metta of compassie wordt ook wel genoemd het oefenen van je hartspier. Het wil niet zeggen dat ik mij dan alleen maar richt op de positieve dingen in mijn leven en de negatieve dingen oversla. Het is niet zoals bij de mannen die in de Monty Python film “ Life of Brian” het lied  “Always look at the bright sight of life” zingen terwijl zij aan het kruis hingen. Dat is natuurlijk een extreem voorbeeld, maar compassie oefenen betekent niet alleen aandacht hebben voor het positieve, maar ook oog hebben voor het lijden. Compassie betekent mee-lijden. Com staat voor samen en passie voor het lijden. Compassie beoefenen betekent aandacht hebben voor zowel de modder als de Lotus om in de woorden van Thay te blijven. Zonder modder kan de Lotus immers niet groeien of bloeien.

Vaak is het gemakkelijk om compassie te beoefenen voor de ander. We zien vaak scherp waar de ander onder lijdt en willen hem of haar graag ondersteunen. Echter compassie voor de ander beleven kan pas werkelijk diepgaand als je compassie voor jezelf ervaart. Het gevaar voor uitputting of jezelf verliezen in de ander ligt op de loer. Volgens Thay kan je ook pas compassie voelen voor de ander als je eerst compassie met jezelf ervaart.

Compassie met jezelf beoefenen is dat je jouw eigen lijden onder ogen ziet en dit onderkent. Dat is een dynamisch proces. Soms kan ik mijn pijn en beperkingen goed onderkennen en ontstaat er ruimte. Maar andere momenten komt het ongemak zeer ongemakkelijk uit en wil ik toch afmaken waarmee ik bezig ben terwijl het eigenlijk niet meer kan. Of ik zoek voortdurend afleiding zodat ik niet hoef stil te staan bij de dingen die ik nu niet kan doen, zoals werken, yoga bijeenkomsten begeleiden, mindfulness trainingen geven of lange afstandswandelingen lopen.

Thay nodigt mij uit om terug te keren naar mijzelf. Hij zegt hierover in het boek “Spreken met liefde, luisteren met compassie:”

“De stilte van niet-denken en niet-praten geeft ons de ruimte om echt naar onszelf te luisteren. We hoeven niet te proberen ons lijden te ontlopen. We hoeven het onaangename n onszelf niet te verhullen. We proberen er juist voor onszelf te zijn en onszelf te begrijpen, zodat we kunnen veranderen.”

9 april 2022

Half maart was het jaarlijks terugkerend evenement “een week zonder vlees” gestart. Veel supermarkten deden hieraan mee door hun vegetarisch en veganistische producten aan te bieden met een flinke korting. Een mooi initiatief om mensen meer bekend te maken met een plantaardig dieet. 

Ik weet nog goed dat ik als 17-jarige puber ben gestart met een weekje zonder vlees …en dat is hopeloos uit de hand gelopen, want ik heb er zeker 1976 weken bij opgeteld. Dus weet waaraan je begint haha. De aanleiding was dat mijn tante was overleden aan kanker en vanuit gezondheidsredenen leek mij dat een goed idee om te kijken om ik weet zonder week kon. Een andere reden was dat ik pacifist was en militaire dienst wilde weigeren. Het idee om gedode dieren te eten paste niet in dat ideaal.

Maar ja… hoe ga je vegetarisch eten als je bent opgegroeid in een gezin waar iedere dag vlees en vleeswaren gegeten. Hoe verhoudt je je in een wereld waar vegetariërs werden verguist en weggezet als wereldvreemde geitenwollen sokken types. In de jaren ’80 waren niet zoveel vegetarische mogelijkheden zoals nu, om over veganisme maar niet te spreken. OMet grote dank aan mijn moeder is dat toch goed gelukt met kaasplakken, sojabonen, sojabrokken en eieren uit ons kippenhok. Ik heb respect voor haar flexibiliteit, zeker als ik besef hoe druk zij het had met haar leven als echtgenote, moeder, mede-eigenaar van een winkel en ga zo maar door. 

Vaak wordt gezegd dat veganistisch eten te duur is. Als je inderdaad fancy prefab vegan producten koopt is dat een flinke aanslag op je portemonnee.. Maar wat is duur? De aarde waar het zaad in groeit heeft financiële waarde, het zaad zelf, de landbouwmachines, het levensonderhoud van de boer, kosten voor transport en opslag, zowel materiaal als personeelskosten en dan nog de winkel of de marktkraam en alles wat daar voor komt kijken. Voordat de groente op je bord ligt is het al door veel handen gegaan. Ik ben dankbaar dat al deze mensen bijdragen aan mijn voeding en dat ik kan bijdragen in hun levensonderhoud.

Laten we met mededogen eten zodat we het lijden van levende wezens verminderen, niet langer aan het proces van opwarming van de aarde bijdragen en onze kostbare planeet beschermen en helen.”

Bovenstaande contemplatie maakt deel uit van de vijf contemplaties die iedere dag in Plum Village worden gelezen en wereldwijd door mensen die leven in de traditie van Thich Nhat Hanh. Een tafelvers is een mooi begin van de maaltijd, om even stil te staan waar het eten vandaan komt en waarom je eet zoals je eet. Het is niet voor niets dat dit wordt gedaan in veel religieuze en spirituele tradities. Als je leeft vanuit bovenstaande contemplatie is je manier van eten eveneens een beoefening in mindful leven, leven in aandacht. Iedere dag word ik hieraan herinnert als ik boodschappen doe, het voedsel bereid en het eten nuttig. Hoever je gaat in jouw beoefening is voor een ieder open, het gaat om het oefenen. 

Wat mij helpt om met meer verbinding  en mededogen te eten is, voordat ik de eerste hap neem,  te kijken naar mijn bord, de verschillende kleuren en vormen op te merken, te ruiken hoe het eten geurt, zoet, zuur of kruidig. langzaam te kauwen om zo al die diverse structuren van het voedsel te onderscheiden en de verschillende smaken te proeven. Zo wordt iedere maaltijd een klein feestje. 

29 september 2021

Afgelopen vrijdag was er een wereldwijde klimaatstaking die was georganiseerd door Fridays for Future. Fridays for Future is ontstaan naar aanleiding van de schoolstaking die is ingezet door Greta Thunberg. Sinds 2018 staken scholieren en studenten, in navolging van haar, om te vechten voor een leefbare en rechtvaardige wereld voor iedereen.

Sinds mijn pubertijd heb ik al veel demonstraties gelopen en gefotografeerd. Het strijden voor een solidaire wereld met leefruimte voor mens en dier zit diep in mij gebakken. Vaak is er tijdens demonstraties veel woede voelbaar, omdat mensen het genoeg vinden en zij het idee hebben dat er niet naar hen geluisterd wordt. Zij verheffen hun stem en ballen hun vuist. Eisen worden gescandeerd en meegedragen op spandoeken en borden. Een bont gezelschap met talloze eisen zie ik vaak voorbij komen. 

Woede is een energie die mensen op de been brengt en in actie. Woede kan echter ook verblinden en leiden tot wilde razernij, waarbij de agressie de boventoon viert en er een gevecht wordt geleverd. Eerlijk gezegd vind ik het ook heerlijk om leuzen te schreeuwen en met mede-activisten te strijden waar ik voor sta. Het schreeuwen ontlaadt en geeft verbinding met de anderen. Of de boze boodschap aankomt bij het publiek wat winkelt is nog maar zeer de vraag. Een stille vastberaden lopende demonstratie met zwijgende activisten maakt vaak veel indruk bij de omstanders.

Wat mij afgelopen vrijdag diep raakte was een demonstrant met het bord met de tekst “Ik ben bang.” Deze tekst en de uitdrukking op het gezicht van de demonstrant spraken boekdelen. Zij stond ergens aan de rand van het Jaarbeursplein in Utrecht. Naast al het gejoel van de scholieren en studenten om haar heen stond zij daar. Zij liet zien dat zij bang is. Bang voor de toekomst, bang dat de zeespiegel stijgt, bang dat de leefbaarheid op onze planeet in gevaar komt met alle gevolgen van dien. 

Het raakte mij, omdat zij haar kwetsbaarheid liet zien. Achter de boosheid zit vaak een andere emotie onder die we niet willen voelen. De Vietnamese boeddhistische monnik Thich Nhat Hanh schrijft in zijn boek “Innerlijk Vuur” veel wijze woorden over boosheid en hoe hiermee om te gaan. Hij beschrijft dat je de woede niet moet onderdrukken of uit moet leven, maar door er met aandacht voor te zorgen. Wanneer je het onderdrukt zal het zich uiten op andere manieren in je lichaam of je gedrag. Wanneer je het uit blijft leven, dan blijf je het vuur opstoken en voeden. 

Hij zegt dat we vaak niet begrijpen waar onze woede vandaan komt of wat het nu eigenlijk is. Maar als je het weet te omarmen met bewuste aandacht dan wordt het gaandeweg duidelijk waar de woede voor staat. Het laten zien wat de aard van de boosheid is, kan leiden tot begrip en mededogen, waardoor er aansluiting ontstaat met de ander. Vanuit die aansluiting komt er hopelijk een verandering op gang wat leidt tot een wereld waar iedereen zich veilig voelt. 

21 juli 2021

Hoe mooi is het om met een groep mensen de evenwichtsoefening “de boom” te doen onder wuivende bomen in het park? Hoe prettig is om yoga te doen in het park met ruimte om je heen en frisse lucht? De komende weken begeleid ik de yoga bijeenkomsten in het park van Nieuwland te Amersfoort.

Toen ik in het asielzoekerscentrum werkte als psychiatrisch verpleegkundige, sprak ik veel mensen met veel lichamelijke klachten, die een uiting waren van spanning. Spanning veroorzaakt door trauma’s, een onzekere toekomst, zorgen om de kinderen en geen dag invulling hebben. Praten alleen hielp niet en ben begonnen met het geven van yoga. Tijdens dat uur kwamen mensen bij elkaar, kwamen in beweging en er ontstond meer ruimte in hun lichaam, maar ook in hun geest. Ook al is de situatie soms zo nijpend… een uurtje bewegen gaf verlichting en ontspanning. 

Ik ben met yoga in aanraking gekomen als voorbereiding op de geboorte van onze dochter Marijn. De partner- zwangerschapsyoga heeft mij geleerd om te ademen naar de pijn, in plaats van de pijn te ontlopen. Ik leerde door middel van ademhalingstechnieken dat ik ruimte kon creëren op plekken waar het lichaam vast zat. Deze technieken pas ik nog steeds toe als ik bijvoorbeeld last heb van lage rugpijn of pijn in mijn schouders. 

De yogalessen ben ik gaan volgens bij het Yoga Centrum in Amersfoort onder bezielende begeleiding van Rita Ceellie en later door Theo Snijders. Nu geef ik wekelijks yoga aan mensen met ernstig psychiatrische klachten en wijkbewoners in Nieuwland. Het mooie is aan deze bijeenkomsten is dat we wekelijks met elkaar bewegen en elkaar inspireren. In de oefeningen gaat het er niet om iets te bereiken of om een bepaald niveau te behalen, maar gaat het erom grenzen te herkennen en te erkennen. Sommige deelnemers doen dagelijks hun oefeningen en zijn flexibeler in hun lichaam en denken geworden. Door de yogaoefeningen hebben mensen meer contact met hun lichaam gekregen en weten zij meer wat de grenzen en mogelijkheden zijn van hun lijf. Door hier iedere week mee te oefenen, oefenen zij hiermee ook gelijktijdig hiermee om te gaan, wat van invloed is op het omgaan met stress en tegenslagen. Yoga doe je in die zin niet alleen op je matje, maar ook in het dagelijks leven.

28 juni 2021

De tuin staat er vol mee, de lampionplant is ruim aanwezig. Nu zijn de groene lampionnetjes nog vol in ontwikkeling en zijn zij de vrucht van een klein zacht geel bloemetje. In de herfst zal het groen verkleuren naar de felle oranje kleur, opvallend en schitterend tussen de bladeren in mijn tuin. De huid van de lampionnetjes zal dunner en dunner worden totdat je tussen alle mazen de heldere pit kan zien die al die tijd verborgen heeft gezeten. De lampionnetjes zullen wegwaaien en opgaan in de grond  en komen het jaar daarop weer op. Ze verspreiden zich woekerend en overal in de tuin duiken er weer onopvallende zacht gele bloemetjes op.

Eergisteren nam ik een groen lampionnetje mee naar het centrum van Amsterdam. Samen met mijn groepsgenoten van de vervolgopleiding tot mindfulness trainer gingen we het theoretisch deel van de MBSR training (Minfulness Based Stress Reduction) afronden. Rob Brandsma, onze docent van het Centrum van Mindfulness, had gevraagd om een symbool mee te nemen wat illustratief is wat je tijdens de opleiding had geleerd of mee wilde nemen vanuit de opleiding.

De lampionplant was een lievelingsplant van Carla; mijn ex-vrouw en overleden moeder van onze kinderen. Ieder jaar staan we verschillende keren bij haar stil en het lampionnetje komt steeds terug tijdens deze momenten. Ik ben haar dankbaar dat zij mij in contact heeft gebracht met het in aandacht leven met de dagelijkse dingen die je doet. Samen hadden we het boek “Iedere stap is vrede” van Thich Nhat Hanh gelezen en ontdekt dat je meditatie ook kan beoefenen tijdens het koken, de afwas, tandenpoetsen, het wandelen of welke dagelijkse activiteit dan ook en niet alleen op het kussen. Het zaadje van mindfulness is toen gelegd. Deze vorm van meditatie sprak en spreekt mij enorm aan, omdat je meer in contact bent met wat je doet en wat er in het hier en nu speelt. 

Op dit moment voel ik mij als trainer nog een groen lampionnetje, maar op momenten ook fel oranjekleurig of transparant met de pit duidelijk zichtbaar. In die zin houdt de vergelijking met de ontwikkeling van het lampionnetje op. Mindfulness en trainerschap is geen linear en chronologisch proces, maar iets wat van moment tot moment in intensiteit zal afwisselen. Iedere keer weer een nieuwe ontdekking.

Advertentie
%d bloggers liken dit: